Komisja lekarska – ocena zdolności fizycznej i psychicznej
Równolegle do innych czynności (lub po nich) kandydat kierowany jest na komisję lekarską podległą Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, celem ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej do służby. Jest to standardowa procedura obowiązująca we wszystkich służbach mundurowych – specjalna komisja medyczna ocenia stan zdrowia kandydata i wydaje orzeczenie: zdolny lub niezdolny do służby.
Zakres badań: Kandydat przechodzi serię badań lekarskich – internistycznych, specjalistycznych (okulista, laryngolog, neurolog itp.), badania krwi, moczu, EKG, RTG klatki piersiowej i inne według potrzeb. Badana jest też psychika (przez psychiatrę). Celem jest wykrycie ewentualnych przeciwwskazań: chorób przewlekłych, wad wzroku/słuchu niepozwalających na służbę, zaburzeń psychicznych, uzależnień, itp. Kryteria zdrowotne są regulowane osobnymi przepisami MSWiA dot. komisji lekarskich – w ustawie o SOP ich szczegółowo nie opisano, jest tylko ogólne wymaganie „zdolności fizycznej i psychicznej”.
Orzeczenie komisji: Komisja wydaje orzeczenie lekarskie stwierdzające, czy kandydat jest zdolny do służby w formacji uzbrojonej (czy spełnia wymagania zdrowotne). Orzeczenie może mieć klauzulę „zdolny”, „zdolny z ograniczeniami” lub „niezdolny” – w kontekście rekrutacji interesuje nas fakt, czy kandydat został uznany za zdolnego bez zastrzeżeń. Ustawa wymaga ustalenia zdolności na podstawie orzeczenia komisji – negatywne orzeczenie (niezdolność) oznacza automatycznie koniec rekrutacji dla kandydata. Taką osobę Komendant SOP eliminuje z postępowania (zawiadamiając pisemnie o odmowie przyjęcia z powodu niespełnienia warunków zdrowotnych).
Odwołanie od orzeczenia lekarskiego: To w zasadzie jedyny element, gdzie istnieje formalna droga odwoławcza niezależna od samej procedury rekrutacyjnej – od orzeczenia komisji lekarskiej kandydatowi przysługuje odwołanie do Centralnej Komisji Lekarskiej przy MSWiA (w ciągu 14 dni). Jednakże samo postępowanie kwalifikacyjne SOP nie przewiduje „zawieszenia” na czas odwołania – praktycznie rzecz biorąc, jeśli pierwsza komisja uzna kandydata za niezdolnego, rekrutacja się kończy. Dopiero ewentualne pozytywne rozstrzygnięcie odwołania (zmiana orzeczenia na „zdolny”) mogłoby umożliwić wznowienie procesu, ale to sytuacje rzadkie. W ramach niniejszego artykułu warto zaznaczyć jedynie, że kwestie zdrowotne są bardzo istotne i nie da się ich „obejść”.
Badanie psychofizjologiczne (wariograf) do SOP
Ostatnim kluczowym i często najbardziej emocjonującym etapem, jaki obejmuje rekrutacja do Służby Ochrony Państwa, jest zazwyczaj badanie wariograficzne, czyli test z użyciem poligrafu (popularnie zwanego „wykrywaczem kłamstw”).
Badanie to ma na celu ocenić wiarygodność kandydata i wychwycić ewentualne przeciwwskazania natury etycznej czy bezpieczeństwa, których wcześniejsze etapy mogły nie ujawnić. Przykładowo, podczas badania wariografem kandydat może być pytany o zażywanie narkotyków, ukryte nałogi, prawdziwość podanych informacji, ewentualne kontakty z przestępcami itp. Reakcje fizjologiczne (tętno, potliwość, oddech) są rejestrowane i analizowane przez specjalistę.
W myśl ustawy badanie psychofizjologiczne jest obowiązkową częścią rekrutacji do SOP – przeprowadza się je przed podjęciem decyzji o przyjęciu kandydata. Wiadomo jednak, że:
- Badanie przeprowadza wyspecjalizowany personel – przeszkoleni funkcjonariusze lub współpracownicy z podmiotów zewnętrznych;
- Kandydat musi wyrazić zgodę na takie badanie (w praktyce jest to warunek postępowania – odmowa udziału jest równoznaczna z niepoddaniem się wymaganemu etapowi, co kończy rekrutację;
- Wynik badania nie jest przedstawiany jako „liczba punktów” czy jednoznaczne „zaliczył/nie zaliczył”, ale w kontekście rekrutacji liczy się, czy nie wykryto przeciwwskazań. Jeśli wynik wskazuje na poważne nieprawidłowości (np. poligraf sugeruje kłamstwo w krytycznych pytaniach), komisja rekrutacyjna ocenia to jako „negatywny wynik badania psychofizjologicznego”. Taki negatywny wynik, podobnie jak w przypadku psychologicznego czy sprawności, skutkuje odstąpieniem od dalszego postępowania.
Badanie psychofizjologiczne bywa postrzegane jako stresujące, ale kandydat, który nie ma nic do ukrycia, nie powinien się go obawiać. Warto być wypoczętym i szczerym. Często przed badaniem przeprowadza się też test na obecność narkotyków w organizmie – rozporządzenie przewiduje, że w etapie drugim kandydat może zostać poddany badaniu na zawartość środków odurzających lub psychotropowych. Jest to dodatkowe zabezpieczenie – osoba będąca pod wpływem lub uzależniona od narkotyków absolutnie nie może służyć w SOP.
Podsumowanie etapu II
Drugi etap kończy się, gdy wszystkie powyższe czynności zostaną zrealizowane, a zebrane informacje pozwolą komisji rekrutacyjnej na ocenę, czy kandydat spełnia warunki służby, jakie ma predyspozycje i jaka jest jego przydatność do służby. W praktyce, gdy trwa rekrutacja do Służby Ochrony Państwa, po zakończeniu testów i badań, zbiera się komisja (zwykle powołana przez Komendanta SOP), która analizuje wyniki całościowo.
Negatywny wynik któregokolwiek z kluczowych testów II etapu (testu psychologicznego, sprawności, komisji lekarskiej lub wariografu) powoduje zakończenie postępowania wobec kandydata z wynikiem negatywnym (jak już wspomniano, każdy z tych elementów jest eliminacyjny). Wyjątkiem jest test wiedzy – on jeden nie ma progu zaliczającego.
Warto zaznaczyć, że rozporządzenie pozwala Komendantowi SOP ograniczyć liczbę kandydatów dopuszczonych do etapu II ze względu na planowaną liczbę przyjęć. Oznacza to, iż w sytuacji, gdy bardzo wielu kandydatów zaliczyło etap I, a liczba wakatów jest ograniczona, do etapu II zaprasza się tych z najlepszymi wynikami (najwyższą punktacją z rozmowy i ewentualnie dodatkowymi punktami za preferencje). Przykładowo, jeśli jest 20 miejsc, a rozmowę zdało 100 osób, to do testów mogą przejść np. 60 najwyżej ocenionych po etapie I. To zapewnia optymalizację kosztownej fazy testów i badań.
Nieprzystąpienie do któregoś z elementów II etapu (np. kandydat nie stawi się na test sprawności w wyznaczonym terminie lub odmówi poddania się wariografowi) jest traktowane jako uzyskanie wyniku negatywnego. Innymi słowy – opuszczenie lub odmowa udziału w jakimkolwiek obowiązkowym teście stanowi zakończenie rekrutacji do Służby Ochrony Państwa.
Napisz komentarz