Ewolucja przepisów regulujących czas służby funkcjonariuszy Policji w Polsce stanowi jeden z najistotniejszych procesów modernizacyjnych formacji w ostatniej dekadzie. Transformacja ta, której punktem zwrotnym była nowelizacja ustawy o Policji wprowadzająca płatne nadgodziny w policji, znacząco wpłynęła na stabilność finansową funkcjonariuszy oraz elastyczność operacyjną jednostek w całym kraju. W obliczu dynamicznie zmieniającej się sytuacji geopolitycznej oraz wewnętrznych wyzwań kadrowych, zrozumienie mechanizmów takich jak ekwiwalent za nadgodziny w Policji, struktura uposażeń oraz rygory rekrutacyjne stają się kluczowe dla analizy efektywności polskiego systemu bezpieczeństwa publicznego.
Artykuł 33 Ustawy o Policji i definicja czasu służby
Punktem wyjścia jest art. 33 Ustawy o Policji, który w sposób autorytatywny określa ramy czasowe pełnienia służby. Zgodnie z literą prawa, czas pełnienia służby policjanta jest wyznaczony wymiarem jego obowiązków, z jednoczesnym uwzględnieniem prawa do wypoczynku. To specyficzne sformułowanie odróżnia pragmatykę służbową od cywilnego stosunku pracy, podkreślając dyspozycyjność jako immanentną cechę statusu funkcjonariusza.
Ustawodawca przyjął, że zadania służbowe powinny być ustalane w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby. Jest to norma bazowa, która jednak w praktyce policyjnej podlega licznym modyfikacjom wynikającym z charakteru zadań. Art. 33 ust. 2a precyzuje, że liczba godzin przekraczających tę normę nie może przekraczać średnio 8 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym. Istnieje jednak istotny wyjątek określony w ustępie 2b, który wyłącza to ograniczenie w przypadku realizacji zadań o szczególnym charakterze dla ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania porządku publicznego. Oznacza to, że w sytuacjach kryzysowych, takich jak klęski żywiołowe czy masowe protesty, nadgodziny w policji mogą być generowane w wymiarze znacznie przekraczającym standardowe limity.
Ważnym aspektem prawnym jest mechanizm rekompensaty. Za czas służby przekraczający normę policjantowi przysługuje w pierwszej kolejności czas wolny od służby w tym samym wymiarze. Jeśli jednak udzielenie czasu wolnego nie jest możliwe przed zakończeniem okresu rozliczeniowego, otwiera się droga do rekompensaty finansowej. Art. 33 ust. 3 wprowadza tutaj istotny termin zawity, ponieważ policjant ma 10 dni od zakończenia okresu rozliczeniowego na wystąpienie z wnioskiem o udzielenie czasu wolnego. Brak takiego wniosku w terminie skutkuje automatycznym nabyciem prawa do wypłaty środków pieniężnych.
Poniższa tabela przedstawia kluczowe ograniczenia i wymogi dotyczące czasu służby wynikające z przepisów wykonawczych:
| Parametr czasu służby | Wymiar / Ograniczenie | Podstawa prawna |
| Tygodniowy wymiar służby | 40 godzin | Art. 33 ust. 2 Ustawy o Policji |
| Maksymalna liczba nadgodzin (standard) | 8 godzin tygodniowo | Art. 33 ust. 2a Ustawy o Policji |
| Odpoczynek po 8h służby | Minimum 11 godzin | § 3 Rozporządzenia o czasie służby |
| Odpoczynek po 12h służby | Minimum 24 godziny | § 4 Rozporządzenia o czasie służby |
| Przerwa wliczana do czasu służby (8h) | 20 minut | § 8 Rozporządzenia o czasie służby |
| Przerwa wliczana do czasu służby (12h) | 45 minut | § 8 Rozporządzenia o czasie służby |
Dwa okresy rozliczeniowe w ciągu roku kalendarzowego
Wprowadzenie dwóch sztywnych okresów rozliczeniowych w skali roku kalendarzowego stanowiło istotną zmianę organizacyjną, mającą na celu uporządkowanie procesów finansowych w Policji. Zgodnie z art. 33 ust. 2, okresy te obejmują:
- Od 1 stycznia do 30 czerwca danego roku;
- Od 1 lipca do 31 grudnia danego roku.
Podział ten ma fundamentalne znaczenie dla planowania budżetowego oraz terminowości wypłat. Przełożeni są zobowiązani do prowadzenia rzetelnej ewidencji czasu służby, która w systemie policyjnym realizowana jest za pośrednictwem Systemu Wspomagania Obsługi Policji (SWOP). System ten musi uwzględniać nie tylko godziny spędzone na służbie patrolowej czy dochodzeniowej, ale również czas udziału w szkoleniach oraz wyjazdach służbowych.
W ramach każdego okresu rozliczeniowego dowódcy jednostek dążą do tzw. „wyzerowania” nadgodzin poprzez udzielanie czasu wolnego. Jest to priorytet z punktu widzenia dyscypliny budżetowej, gdyż każda niewykorzystana godzina ponadnormatywna po zamknięciu okresu generuje realny koszt dla Skarbu Państwa. Sytuacja kadrowa sprawia jednak, że płatne nadgodziny policja musi traktować jako stały element operacyjny. Mechanizm ten pozwala na zachowanie ciągłości służby w rejonach o największym deficycie personelu, choć jednocześnie obciąża fundusz uposażeń.
Warto zauważyć, że okres rozliczeniowy nie jest jedynie terminem technicznym. To czas, w którym krystalizuje się prawo policjanta do wyboru formy rekompensaty. Przez cały okres rozliczeniowy to przełożony decyduje, kiedy policjant odbierze czas wolny. Sytuacja zmienia się diametralnie w ciągu 10 dni po zakończeniu półrocza. Jeśli policjant w tym oknie czasowym nie zawnioskuje o wolne, władztwo przełożonego nad tymi godzinami wygasa – jedyną drogą rozliczenia staje się wypłata ekwiwalentu.
Obliczanie ponadnormatywnej stawki godzinowej
Jednym z najczęściej analizowanych przez funkcjonariuszy zagadnień jest sposób, w jaki obliczana jest stawka za godzinę ponadnormatywną. Zarobki w policji są strukturą złożoną, składającą się z uposażenia zasadniczego oraz szeregu dodatków. To właśnie te elementy stanowią bazę do wyliczenia kwoty, jaką policjant otrzyma za każdą wypracowaną nadgodzinę.
Mechanizm wyliczania stawki godzinowej
Zgodnie z art. 33 ust. 3a Ustawy o Policji, rekompensatę pieniężną przyznaje się w wysokości 1/172 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. Wybór współczynnika 172 nie jest przypadkowy – odzwierciedla on uśrednioną liczbę godzin roboczych w miesiącu w skali roku, co pozwala na zachowanie stałej stawki za nadgodzinę niezależnie od liczby dni roboczych w konkretnym miesiącu.
Ważnym zastrzeżeniem jest fakt, że pod uwagę bierze się uposażenie należne policjantowi na stanowisku zajmowanym w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego. Oznacza to, że jeśli policjant awansował w czerwcu, to wszystkie nadgodziny wypracowane od stycznia do czerwca zostaną wypłacone według nowej, wyższej stawki.
Składniki uposażenia o charakterze stałym
Dla prawidłowego obliczenia stawki konieczne jest zdefiniowanie, co wchodzi w skład „dodatków o charakterze stałym”. Katalog ten obejmuje:
- Dodatek za stopień policyjny (waloryzowany wraz z kwotą bazową);
- Dodatek służbowy (przyznawany za wykonywanie konkretnych zadań);
- Dodatek funkcyjny (dla kadry kierowniczej, choć tu prawo do nadgodzin jest ograniczone);
- Dodatek za wysługę lat (rosnący od 2% po 2 latach do 35% po 35 latach służby);
- Dodatek stołeczny (dla funkcjonariuszy pełniących służbę w Warszawie i niektórych okolicznych powiatach);
- Dodatek terenowy (po zmianach w 2024 roku podniesiony do 6% kwoty bazowej, wynosi obecnie około 135 złotych brutto).
- Specjalne świadczenie motywacyjne (tzw. „15+”), które od 15 roku służby wzrasta co roku o 1 punkt procentowy.
Analizując te dane, można zauważyć, że zarobki w policji bezpośrednio rzutują na opłacalność służby ponadnormatywnej. Przykładowo, policjant będący na 2 grupie zaszeregowania, posiadający dodatek za stopień starszego posterunkowego (2 171,30 zł w 2025 roku) oraz 10% wysługi lat, posiada miesięczne uposażenie stałe na poziomie ok. 7 033 złotych brutto. Stawka za jedną nadgodzinę wyniesie w jego przypadku około 40,89 złotych brutto. Środowiska związkowe podnoszą, że w porównaniu do stawek w gospodarce narodowej, gdzie nadgodziny płatne są z dodatkiem 50% lub 100%, stawka policyjna (tzw. „goła godzina”) jest relatywnie niska.
Kiedy będą wypłacane nadgodziny w Policji?
Zrozumienie harmonogramu przelewów jest kluczowe dla zarządzania domowym budżetem przez policjantów. Ustawa o Policji oraz rozporządzenia wykonawcze wprowadzają rygorystyczne terminy, w których ekwiwalent za nadgodziny w policji musi zostać wypłacony.
Zasada kwartalna i terminy ustawowe
Zgodnie z art. 33 ust. 3d, rekompensatę pieniężną wypłaca się do końca kwartału następującego po okresie rozliczeniowym. Oznacza to dwa główne okna płatnicze w roku:
- Za pierwsze półrocze (styczeń–czerwiec): Wypłata musi nastąpić najpóźniej do 30 września danego roku.
- Za drugie półrocze (lipiec–grudzień): Wypłata musi nastąpić najpóźniej do 31 marca roku następnego.
Warto zwrócić uwagę na historyczne daty wypłat w latach 2022–2025. W większości garnizonów przelewy są realizowane w połowie ostatniego miesiąca kwartału (około 15 września lub 15 marca), choć zdarzały się sytuacje, w których środki trafiały na konta już pod koniec sierpnia lub lutego, jeśli procesowanie list płac przebiegało sprawnie.
W poprzednich okresach rozliczeniowych nadgodziny były wypłacane w terminie:
- 22.09.2025;
- 20.03.2025;
- 27.09.2024;
- 21.03.2024;
- 28.09.2023;
- 27.03.2023.
Wyjątki od harmonogramu i przyspieszone wypłaty
Istnieją specyficzne sytuacje, w których kalendarz ten ulega modyfikacji:
- Zwolnienie ze służby. W przypadku odejścia na emeryturę lub rezygnacji, wypłata wszelkich należnych ekwiwalentów za nadgodziny następuje nie później niż w dniu zwolnienia funkcjonariusza.
- Sytuacje nadzwyczajne. W 2024 roku, w obliczu klęski żywiołowej (powódź), wprowadzono mechanizmy pozwalające na szybszą wypłatę rekompensat dla osób realizujących zadania bezpośrednio związane z usuwaniem skutków katastrofy.
- Wyrównania. W przypadku sporów prawnych o wysokość ekwiwalentu (np. za niewykorzystane urlopy czy nadgodziny z lat ubiegłych), sądy administracyjne orzekały wypłatę zaległych środków wraz z odsetkami, co miało miejsce m.in. w marcu 2024 roku w odniesieniu do spraw historycznych.
Poniższa tabela przedstawia orientacyjny kalendarz wypłat i kluczowych dat dla policjanta w roku 2025/2026:
| Wydarzenie / Okres | Kluczowa data | Opis procedury |
| Koniec II półrocza 2025 roku | 31 grudnia 2025 roku | Zamknięcie ewidencji nadgodzin. |
| Okno wnioskowe | 1–10 stycznia 2026 roku | Czas na złożenie wniosku o odbiór wolnego. |
| Ostateczna wypłata (II poł. 2025 roku) | 31 marca 2026 roku | Przelew ekwiwalentu na konto. |
| Koniec I półrocza 2026 roku | 30 czerwca 2026 roku | Zamknięcie ewidencji nadgodzin. |
| Okno wnioskowe | 1–10 lipca 2026 roku | Czas na złożenie wniosku o odbiór wolnego. |
| Ostateczna wypłata (I poł. 2026 roku) | 30 września 2026 roku | Przelew ekwiwalentu na konto. |
| Koniec II półrocza 2026 roku | 31 grudnia 2026 roku | Rozpoczęcie cyklu rozliczeń na rok 2027. |
Prawo do wolnego, a rekompensata. Czy można zmusić do odbioru nadgodzin?
Relacja między policjantem, a przełożonym w zakresie rozliczania nadgodzin jest częstym źródłem wątpliwości interpretacyjnych. Kluczowe pytanie brzmi: kiedy wypłata nadgodzin w policji jest obligatoryjna, a kiedy przełożony może nakazać odebranie czasu wolnego?
Władztwo przełożonego w trakcie okresu rozliczeniowego
W trakcie trwania okresu rozliczeniowego (np. od stycznia do czerwca) przełożony posiada pełną autonomię w zarządzaniu czasem służby podwładnych. Jeśli w danym tygodniu policjant wypracował 12 nadgodzin, dowódca może (a wręcz powinien) wyznaczyć mu dodatkowe dni wolne jeszcze w tym samym miesiącu, aby dążyć do zachowania normy 40-godzinnej. Na tym etapie policjant nie ma prawa domagać się wypłaty pieniędzy zamiast wolnego. Służba ponadnormatywna jest traktowana jako zło konieczne, którego należy unikać poprzez odpowiednie planowanie grafików.
Okres rozliczeniowy nadgodzin
Sytuacja zmienia się diametralnie po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Art. 33 ust. 3 wprowadza mechanizm, który można nazwać „oknem decyzyjnym” funkcjonariusza. Przez 10 dni od daty zakończenia okresu (czyli np. do 10 lipca), to policjant decyduje o losie swoich nadgodzin.
- Jeśli policjant złoży pisemny wniosek o udzielenie czasu wolnego, przełożony jest zobowiązany do jego rozpatrzenia i wyznaczenia terminów odbioru wolnego.
- Jeśli policjant nie złoży żadnego wniosku, prawo do wyboru formy rekompensaty „wygasa” na rzecz automatycznej wypłaty pieniężnej.
W tym drugim przypadku przełożony traci możliwość zmuszenia policjanta do pójścia na wolne. Wypracowane wówczas nadgodziny zostają zlecone do wypłaty. Jest to istotne zabezpieczenie interesów funkcjonariusza, pozwalające na realne zwiększenie rocznych dochodów kosztem czasu wolnego, o ile sytuacja operacyjna jednostki na to pozwala.
Rekrutacja do Policji
Problem nadmiernej liczby godzin nadliczbowych jest nierozerwalnie związany z kondycją kadrową formacji. Rekrutacja do policji w ostatnich latach przechodzi proces upraszczania procedur, jednak wciąż pozostaje jednym z najbardziej wymagających procesów selekcyjnych w sektorze publicznym.
Testy psychologiczne i matryce Ravena
Jednym z najtrudniejszych etapów jest badanie psychologiczne, realizowane m.in. przy użyciu systemu MultiSelect. W ramach oceny potencjału intelektualnego powszechnie stosowane są matryce Ravena (Test Matryc Progresywnych). Jest to test niewerbalny, mierzący tzw. inteligencję płynną, czyli zdolność do logicznego myślenia w sytuacjach nowych, niezależnie od nabytej wiedzy.
Zadania w teście Ravena polegają na uzupełnianiu brakujących elementów w geometrycznych układach graficznych. Test składa się z serii o rosnącym stopniu trudności (serie A, B, C, D, E), a każda z nich wymaga coraz bardziej zaawansowanej analizy relacji przestrzennych i sekwencyjnych. Wysoki wynik w tym teście jest warunkiem koniecznym do uznania kandydata za zdolnego do pełnienia służby, która wymaga szybkiego kojarzenia faktów i podejmowania decyzji pod presją czasu.
Bariera medyczna: Test Ishihary
Równie istotnym elementem jest komisja lekarska, gdzie jednym z kluczowych badań jest ocena widzenia barw. Test Ishihary (wykorzystujący tablice pseudoizochromatyczne) służy do wykrywania daltonizmu oraz innych anomalii w postrzeganiu kolorów, szczególnie barwy czerwonej i zielonej. Kandydat patrzy na tablice wypełnione kolorowymi kropkami, które dla osoby zdrowej układają się w konkretne cyfry. Brak umiejętności ich odczytania świadczy o zaburzeniu, które w większości przypadków eliminuje kandydata ze służby, zwłaszcza na stanowiskach wymagających kierowania pojazdami uprzywilejowanymi.
Wpływ absencji chorobowej na ekwiwalent za nadgodziny
Analiza systemowa nie byłaby pełna bez uwzględnienia wpływu zwolnień lekarskich (L4) na uposażenie i nadgodziny. W Policji obowiązuje zasada 80% uposażenia w trakcie choroby, o ile nie powstała ona w związku ze szczególnymi właściwościami służby.
Dla policjanta posiadającego nadgodziny pójście na L4 wiąże się z podwójną stratą:
- Utrata 20% uposażenia zasadniczego i dodatków stałych za każdy dzień choroby.
- Utrata proporcjonalnej części świadczeń motywacyjnych (np. dodatku 1 500 zł po 25 latach służby), które nie są wypłacane za okresy nieobecności.
Z wyliczeń ekspertów NSZZ Policjantów wynika, że za jeden dzień przebywania na L4 policjant może stracić od 81 zł do 107 zł netto (zależnie od stażu i stawek). W tej sytuacji, jeśli funkcjonariusz posiada wypracowane nadgodziny w policji, znacznie korzystniejszym rozwiązaniem finansowym jest wystąpienie o czas wolny za nadliczbowe godziny zamiast brania zwolnienia lekarskiego w przypadku lżejszych dolegliwości. W ten sposób zachowuje on 100% uposażenia za dany dzień, płacąc jedynie czasem, który i tak miał do odbioru.
Aspekt emerytalny i dodatkowe benefity
Płatne nadgodziny policja traktuje jako składnik uposażenia, co ma swoje dalekosiężne skutki w systemie zaopatrzenia emerytalnego. Choć system emerytalny służb mundurowych opiera się na średnim uposażeniu z wybranych 10 lat, każda wypłacona kwota zwiększa bazę naliczeń.
Dodatkowo, nadgodziny wliczają się do podstawy naliczania tzw. trzynastki, czyli dodatkowego uposażenia rocznego. Trzynasta pensja stanowi 1/12 sumy rocznych zarobków brutto, wliczając w to właśnie uposażenie zasadnicze, dodatki za stopień, wysługę oraz wypłacony ekwiwalent za nadgodziny policja. W praktyce oznacza to, że każda złotówka wypłacona za nadgodziny w marcu czy wrześniu, pracuje na dodatkowy bonus w lutym kolejnego roku.
Poniższa tabela przedstawia orientacyjny wykaz benefitów i świadczeń dodatkowych przysługujących policjantom w 2026 roku:
| Świadczenie / Benefit | Kwota / Zasada | Uwagi |
| Trzynasta pensja | ok. 8,5% rocznych zarobków | Wypłata do 31 marca |
| Mundurówka (2026) | około 1 638 złotych | Wypłata najczęściej w kwietniu |
| Świadczenie mieszkaniowe w Policji | 900 zł – 1 800 złotych / mies. | Nieopodatkowane, zależne od garnizonu |
| Dopłata do wypoczynku | 26,35% kwoty bazowej | Na policjanta i każdego członka rodziny |
| Zasiłek na zagospodarowanie | Jednomiesięczne uposażenie | Przy mianowaniu na służbę stałą |
| Nagroda jubileuszowa (20 lat) | 75% uposażenia | Po 20 latach służby |
Napisz komentarz